Xariddan oldin qimmatli qog‘ozni tekshirish

Nimalarni o‘rganasiz

• Qimmatli qog‘oz va maydonni adashtirmaslik
• Savdo faolligini dastlabki tekshirish
• Hisobot va muhim faktlarni qayerdan topish

1. To‘g‘ri qog‘ozmi

Tiker va aksiya turini tekshiring: oddiy va imtiyozli aksiyalar — narxi farqli alohida qog‘ozlar. Masalan, UZTL va UZTLP bir kompaniyaga tegishli, lekin bitta aksiya emas.

2. Qayerda savdo qilinadi

Listing va listingdan tashqari maydonni farqlang. G1 ning 10 mlrd so‘mgacha pog‘onasida tegishli yig‘imlar 0,36% va 0,48%. Tanlangan qog‘oz maydoni va tarifini buyurtmagacha tekshiring.

3. Savdosi bormi

Ko‘p qog‘ozlarda bitimlar kam bo‘ladi. Bitim bir necha kunda bir marta tuzilsa, kerakli narxda tez sotish qiyin bo‘lishi mumkin.

• Skrinerda «20 sessiyada savdo qilinganlar» filtrini yoqing. U yaqinda bitim bo‘lgan qog‘ozlarni qoldiradi; savdo har kuni bo‘lganini ko‘rsatmaydi.
• Oxirgi bitim sanasini tekshiring. Aylanmani bir xil davrda solishtiring: kunlik aylanmani oylik summa bilan taqqoslamang.
• Brokerda jadvaldagi narx va miqdorlarni ko‘ring. Spred — eng yaxshi sotuv va xarid narxlari farqi. Ko‘rsatilgan miqdor buyurtmangizga yetishini baholang.

4. Kompaniya haqida nima ma’lum

So‘nggi mavjud hisobotni ochib, kompaniya, davr va o‘lchov birliklarini tekshiring. DaykonInvest «Moliya» bo‘limida sof foyda va qarzdan boshlang, keyin openinfo.uz dagi dastlabki hisobotni oching.

Yillik va choraklik foyda turli davrlarga tegishli. Zarar sababini aniqlash kerak; musbat foydaning o‘zi aksiyaning joriy narxi foydali ekanini ko‘rsatmaydi.

Muhim faktlarda oxirgi dividend qarorlari va kompaniyadagi o‘zgarishlarni toping. Qo‘shimcha emissiya — yangi aksiyalar chiqarilishi: ulushingizga ta’sirini tekshiring. Delisting — listingdan chiqarish; keyingi savdo tartibini o‘rganing.

Haqiqiy misol: UZTL va UZTLP

Bitta O‘zbektelekom emitentida turli chiqarilishlar bor: UZTL — ISIN UZ7047110000 bo‘lgan oddiy aksiya; UZTLP — ISIN UZ704711K019 bo‘lgan imtiyozli aksiya. Bular turli qog‘ozlar: birining narxi yoki har aksiya dividendini boshqasiga ko‘chirish mumkin emas.

UZTL kartochkasini ochib, oxirgi bitim sanasini yozing. So‘ng hisobot sanasi va davri, ko‘rsatkichlar birligi hamda manba havolasini toping. Qog‘ozlar aylanmasini bir xil sessiyalar sonida taqqoslang. Ma’lumot bo‘lmasa, katakni nol emas, bo‘sh qoldiring.

Buyurtmadan oldin brokerda buyurtmalar jadvalini tekshiring. Spred — bir vaqtdagi eng yaxshi sotuv va xarid narxlari farqi. Oxirgi bitim narxi va o‘tgan kunlar aylanmasi hozir darhol sotish mumkin bo‘lgan hajmni ko‘rsatmaydi.

UZTL · UZ7047110000

UZTLP · UZ704711K019

Skrinerda amaliyot

Skrinerni ochib, yaqindagi savdo filtrini yoqing va bir qog‘oz tanlang. Tiker, sinf, oxirgi bitim sanasi, aylanma va uning davrini yozing. Kartochkadan so‘nggi hisobot davrini toping. Kerakli ko‘rsatkich bo‘lmasa, bo‘shliq sifatida qayd eting; taxmin bilan to‘ldirmang.

Keng tarqalgan xatolar

• Skrinerda borligini likvidlik isboti deb bilish
• Faqat kompaniya foyda olgani uchun sotib olish
• Oldingi dividendlarni keyingilarining va’dasi deb bilish